Geirfa

Dull ymchwil strwythuredig sy’n adolygu llenyddiaeth yn drylwyr i ateb cwestiwn penodol trwy nodi, gwerthuso, a chyfuno tystiolaeth empirig berthnasol mewn modd diduedd.

Anhwylder tymer cronig sy’n achosi newidiadau dwys i dymer, lefelau egni ac ymddygiadau; wedi’i nodweddiadu gan ddigwyddiadau o fania a hypomania, a chyfnodau o iselder.

Cyflwr iechyd meddwl sy’n achosi ofn, teimlad parhaus o fod wedi’ch llethu, a gofid gormodol am bethau bob dydd; yn ymyrryd â bywyd bob beunyddiol.

Cyflwr meddygol sy’n achosi ofn a gorbryder mewn sefyllfaoedd cymdeithasol posibl a chyfredol.

Ofn a gorbryder sy’n canolbwyntio ar y gwahaniad o ffigur ymlyniad agos, gan achosi trallod sylweddol ac ymyrraeth feunyddiol.

Anhwylder bwyta sy’n golygu digwyddiadau aml o fwyta symiau anarferol o fawr o fwyd mewn un sesiwn a theimlo na allwch roi’r gorau iddi.

Cyflwr iechyd meddwl lle’r ydych yn cael meddyliau annymunedig rheolaidd sy’n achosi ymddygiadau ailadroddus.

Cyflwr iechyd meddwl â symptomau o sgitsoffrenia ac anhwylder tymer (e.e. iselder, mania, seicosis).

Cyflwr iechyd meddwl sy’n datblygu yn dilyn digwyddiad trawmatig; yn cynnwys symptomau fel ôl-fflachiau, gorbryder, meddyliau a chredoau negyddol, a gorwyliadwraeth.

Term ambarél ar gyfer hunaniaethau rhywedd nad ydynt yn wrywaidd neu’n fenywaidd yn unig, yn cynnwys yr hyblygrwydd i symud rhwng hunaniaethau rhywedd.

Prosesau o droi data personol yn wybodaeth ddienw fel na ellir adnabod unigolyn o set ddata mwyach.

Anhwylder bwyta sy’n golygu cyfyngu calorïau difrifol a phwysau corff isel iawn yn aml.

Mae ymchwil ansoddol yn casglu data nad ydynt yn rhifol (e.e. geiriau, delweddau) i archwilio profiadau ac agweddau; sy’n aml yn rhoi disgrifiadau a gwybodaeth fanwl am ffenomen benodol.

Cyfeiriadedd rhamantaidd sy’n dynodi ychydig i ddim atyniad rhamantaidd at eraill.

Dull o gasglu gwybodaeth gan sampl o unigolion trwy ofyn cwestiynau wedi’u safoni a dadansoddi’r ymatebion i ddod i gasgliadau o grŵp mawr sy’n gellir eu cyffredinoli.

Cyfeiriadedd rhywiol wedi’i nodweddiadu gan ychydig i ddim atyniad rhywiol at eraill.

Dull ymchwil sy’n casglu data amser real ar ymddygiad, tymer a phrofiadau unigolyn yn ei amgylchedd naturiol.

Astudiaeth fanwl o wrthrych penodol; e.e. unigolyn, grŵp, lle, ffenomen, ac ati.

Mae’r data yn ymwneud â gwybodaeth am ddigwyddiadau yn y gorffennol; e.e. cyfweliadau am brofiadau blaenorol o hunan-niweidio.

Anhwylder bwyta wedi’i nodweddiadu gan gylch o fwyta mewn pyliau (bwyta llawer iawn o fwyd) a chlirio (gwrthod y bwyd hwnnw yn fwriadol).

Term ar gyfer y rhai y mae eu hunaniaeth rywedd yn cyd-fynd â’r rhyw a neilltuwyd iddynt ar adeg eu genedigaeth.

Swydd i ddarparu ymyriadau seicolegol o dan oruchwyliaeth seicolegydd ymarferydd cymwysedig llawn.

Term ar gyfer y rhai nad ydynt yn siŵr neu sy’n cwestiynu eu cyfeiriadedd rhywiol a/neu eu hunaniaeth rhywedd.

Dynodydd ar gyfer unigolion sy’n rhan o’r ambarél LHDTC+, ond naill ai nad ydynt yn uniaethu ag un label, sy’n gyfnewidiol o ran eu hunaniaethau, neu nad ydynt yn dymuno datgelu eu hunaniaeth yn benodol. Term a ail-hawliwyd; fe’i defnyddiwyd fel sarhad yn erbyn pobl LHDTC+ mewn hanes diweddar.

Y rhywedd neu’r rhyweddau y mae unigolyn yn teimlo atyniad rhamantaidd atynt.

Y rhywedd neu’r rhyweddau y mae unigolyn yn teimlo atyniad rhywiol atynt. Ystyrir yn aml ei fod yn cwmpasu atyniad rhamantaidd hefyd.

Prosesau o ddiogelu gwybodaeth bersonol, gan gyfyngu datgeliad o hunaniaeth cyfranogwr.

Cyfeiriadedd rhywiol at bobl o’r un rhywedd neu ryw ag un eu hunain.

Dull ymchwil ansoddol i gasglu data drwy ofyn cwestiynau i bobl am feddyliau, teimladau, agweddau, a phrofiadau. Gall y rhain fod yn strwythuredig, yn lled strwythuredig, neu’n anstrwythuredig.

Bod wedi penderfynu sut a phryd i gyflawni gweithred hunanladdol, ond heb baratoi yn weithredol.

Dull ymchwil i ddarganfod presenoldeb geiriau, themâu, neu gysyniadau penodol mewn data ansoddol penodol, y gellir ei fesur a’i ddadansoddi trwy godau.

Dull ansoddol sydd â’r nod o ddarparu archwiliadau manwl o sut mae pobl yn gwneud synnwyr o’u profiadau.

Dull strwythuredig, hyblyg ar gyfer dadansoddi data ansoddol, lle mae ymchwilwyr yn nodi, dadansoddi ac adrodd patrymau o fewn set ddata.

Dull ymchwil ansoddol lle mae damcaniaeth yn cael ei datblygu’n systematig o ddata yn hytrach na chychwyn â rhagosodiad pendant.

Data a gesglir gan unigolion dros amser, wrth i’w nodweddion neu amgylchiadau newid.

Cyfeiriadedd rhywiol lle mae unigolyn yn cael profiad o atyniad rhywiol at unigolyn dim ond ar ôl ffurfio cysylltiad emosiynol cryf.

Cyfeiriadedd rhywiol sy’n cwmpasu atyniad at sawl rhywedd a/neu ryw.

Asesiad o gysondeb mesuriad.

Term ambarél ar gyfer hunaniaethau rhywedd nad ydynt yn wrywaidd neu’n fenywaidd yn unig, yn cynnwys

Asesu cywirdeb mesur.

Dyluniad ymchwil i ddisgrifio poblogaeth, sefyllfa, neu ffenomen yn gywir ac yn systematig. Gall ddefnyddio amrywiaeth eang o ddulliau ymchwil.

Term sy’n disgrifio ymdeimlad o anniddigrwydd neu drallod a achosir gan ddiffyg cyfatebiaeth rhwng rhyw biolegol rhywun a’i hunaniaeth rhywedd.

Cyflwr iechyd meddwl a ddiffinnir gan ofidion obsesiynol am ddiffygion tybiedig yn eich ymddangosiad corfforol, datblygiad o ymddygiadau neu drefnau cymhellol ac ailadroddus yn gysylltiedig â’r gofidion hyn, gan darfu’n sylweddol ar fywyd beunyddiol.

Mae eitemau’r arolwg yn gwestiynau unigol o fewn arolwg ehangach i gasglu data penodol. Gall eitemau greu mesur arolwg neu fod yn gwestiynau annibynnol.

Y teimlad o hapusrwydd sy’n gysylltiedig â mynegiant rhywedd unigolyn yn cyfateb â’i hunaniaeth rhywedd.

Gofal iechyd arbenigol wedi’i ddarparu gan arbenigwyr meddygol, yn aml yn gofyn am atgyfeiriad o ofal sylfaenol. (e.e. clinigau cardioleg, gwasanaethau iechyd meddwl.)

Pwynt cyswllt cyntaf ar gyfer anghenion gofal iechyd (e.e. meddygon teulu, deintydd, optometrydd)

Gwasanaethau gofal iechyd arbenigol iawn sy’n gofyn am atgyfeiriad o ofal sylfaenol neu eilaidd; fel arfer wedi’i leoli mewn ysbyty neu ganolfan fawr (e.e. niwrolawdriniaeth, unedau gofal dwys)

Cyflwr emosiynol cyffredin wedi’i nodweddiadu gan deimladau o ofid neu ofn.

Dull ymchwil ansoddol sy’n golygu hwyluso trafodaeth grŵp bach â chyfranogwyr sydd â nodweddion cyffredin.

Y grŵp o gyfranogwyr nad ydynt yn derbyn yr ymyrraeth sy’n cael ei phrofi.

Y grŵp o gyfranogwyr sy’n derbyn yr ymyrraeth sy’n cael ei phrofi.

Gwasanaeth GIG sy’n asesu ac yn trin plant a phobl ifanc sy’n cael trafferthion gydag iechyd meddwl.

Sesiynau cydweithredol lle mae pobl â phrofiad bywyd yn cymryd rhan mewn gweithgareddau strwythuredig i ddatblygu allbynnau penodol.

Pobl sy’n defnyddio eu profiad bywyd o broblemau iechyd meddwl i gynorthwyo pobl eraill.

Hen enw rhaglen genedlaethol yn Lloegr fel Therapïau Siarad y GIG ar gyfer gorbryder ac iselder.

Darparu astudiaethau sy’n mesur effeithiolrwydd ymyrraeth neu driniaeth newydd, lle mae cyfranogwyr yn cael eu neilltuo ar hap naill ai i grŵp ymyrraeth neu i grŵp rheoli.

Y broses o neilltuo cyfranogwyr, gwrthrychau, neu ddata i wahanol grwpiau gan ddefnyddio dull ar hap, gan sicrhau bod gan bob grŵp gyfle cyfartal o gael eu dewis. Fe’i defnyddir i atal tuedd.

Cyfeiriadedd rhywiol at bobl o wahanol rywedd neu ryw i un ei hunain.

Niwed pwrpasol a bwriadol i’ch corff heb fwriad hunanladdol. (Fe’i defnyddir yn fwy cyffredin mewn astudiaethau yn yr Unol Daleithiau)

Hunan-wenwyno neu anaf bwriadol beth bynnag fo diben ymddangosiadol y weithred.

Ymdeimlad personol o’ch rhywedd eich hun. Gall hwn gyfateb i ryw neilltuedig unigolyn neu gall fod yn wahanol.

Gweithred sy’n arwain at farwolaeth a sefydlir ac a gyflawnir gan unigolyn.

Dyluniad ymchwil sy’n casglu data gan yr un boblogaeth sawl gwaith i ganfod unrhyw newidiadau a allai ddigwydd dros gyfnod.

System safonau byd-eang gan Sefydliad Iechyd y Byd yw’r ICD-10 (Dosbarthiad Rhyngwladol o Glefydau, 10fed Diwygiad), a ddefnyddir i ddosbarthu a chodio clefydau, symptomau, anafiadau, ac achosion o farwolaeth

Anhwylder tymer cyffredin a all effeithio ar bob agwedd ar fywyd; mae iselder yn golygu tymer isel neu golled pleser neu ddiddordeb mewn gweithgareddau am gyfnodau maith o amser. Mae anhwylderau iselder yn cynnwys iselder affeithiol tymhorol; iselder cynenedigol neu ôl-enedigol; anhwylder iselder parhaus, ac iselder annodweddiadol.

Acronym ar gyfer lleiafrifoedd cyfeiriadedd rhywiol a hunaniaeth rhywedd, yn cwmpasu pob hunaniaeth yn yr enfys (mae acronyms tebyg yn cynnwys: LHDT+; LHDTCRhA+)

Llawlyfr sy’n diffinio ac yn dosbarthu anhwylderau iechyd meddwl yn seiliedig ar feini prawf pendant.

Term ambarél sy’n cwmpasu lleiafrifoedd cyfeiriadedd rhywiol a hunaniaeth rhywedd, tebyg i’r acronym LHDTC+. (Fe’i defnyddir yn fwy cyffredinol mewn astudiaethau yn yr Unol Daleithiau)

Mae ymchwil meintiol yn cynhyrchu data rhifol y gellir eu cyffredinoli i rai poblogaethau mwy.

Mae mesur arolwg yn sawl eitem sydd gyda’i gilydd yn mesur ymatebion ynghylch cysyniad neu brofiad penodol.

Dull ymchwil meintiol sy’n cyfuno ac yn dadansoddi’n ystadegol y canlyniadau o sawl astudiaeth unigol i ddod i gasgliad cyffredinol, mwy dibynadwy.

Atyniad rhywiol at un rhywedd neu ryw.

Cyflwyniad allanol rhywedd unigolyn; wedi’i gyfathrebu’n aml drwy ei ymddangosiad, ei ymddygiadau, ei ystumiau, neu ei ddiddordebau.

Cyfeiriadedd rhywiol sy’n cwmpasu atyniad at bob rhywedd, ond gall rhywedd chwarae rhan yn y ffordd y mae’r unigolyn yn teimlo atyniad i unigolyn arall.

Cyfeiriadedd rhywiol sy’n cwmpasu atyniad at sawl rhywedd.

Cyflwr iechyd meddwl lle mae unigolyn yn llyncu eitemau nad ydynt yn fwyd drwy gymhelliad.

Acronym ar gyfer plant a phobl ifanc, iau na 25 oed yn nodweddiadol.

Pobl rhwng 12 a 18 mlwydd oed.

Pobl 16-25 oed.

Atyniad rhywiol at fwy nag un rhywedd, ond nid at bob rhywedd o reidrwydd.

Teimladau sydyn a dwys o ofn yw pyliau o banig, sy’n achosi symptomau corfforol fel calon yn rasio, anadlu cyflym, a chwysu.

Term ambarél ar gyfer pobl sy’n cael eu geni a nodweddion rhyw nad ydynt yn cyd-fynd â chyrff gwrywaidd neu fenywaidd nodweddiadol (gan gynnwys cromosomau, gonadau, organau cenhedlu, neu hormonau).

Sefydliadau “nid-er-elw” sy’n cwmpasu gwaith elusennol a gwirfoddol, cyrff anllywodraethol, grwpiau cymunedol, a mentrau cymdeithasol.

Arbenigwr mewn cangen o seicoleg yn ymwneud ag asesu a thrin problemau iechyd meddwl a phroblemau seicolegol. Teitl wedi’i ddiogelu yn y DU gan y Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC).

Swydd sy’n cynorthwyo seicolegwyr cymwysedig i ddarparu gofal, ymyriadau, ac ymchwil iechyd meddwl.

Cymhwyso damcaniaeth seicolegol i ymchwiliad troseddol, deall ymddygiad troseddol, a thrin troseddwyr. Teitl wedi’i ddiogelu yn y DU gan y Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC).

Gweithiwr proffesiynol sy’n rhoi egwyddorion seicolegol ar waith i hybu ffyrdd cadarnhaol o fyw ac i helpu cleifion i reoli eu hiechyd corfforol a meddyliol. Teitl wedi’i ddiogelu yn y DU gan y Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC).

Gweithiwr proffesiynol sy’n defnyddio damcaniaethau seicolegol i ddeall a dylanwadu ar ymddygiad, meddyliau, a theimladau. Teitl wedi’i ddiogelu yn y DU gan y Cyngor Proffesiynau Iechyd a Gofal (HCPC).

Gweithiwr proffesiynol hyfforddedig yn gweithio gydag oedolion i asesu a thrin amrywiaeth o broblemau emosiynol, cymdeithasol neu iechyd meddwl.

Gweithiwr proffesiynol wedi’i hyfforddi sy’n gweithio gyda phlant a phobl ifanc (hyd at 25 oed) a’u teuluoedd/gofalwyr i asesu a thrin amrywiaeth o broblemau emosiynol, cymdeithasol neu iechyd meddwl.

Anhwylder iechyd meddwl sy’n newid sut rydym yn meddwl, yn teimlo ac yn ymddwyn; gall hyn achosi gweld lledrithiau, rhithweledigaethau a meddwl anhrefnus.

Straen gormodol a ddioddefir gan aelodau o grwpiau lleiafrifol, yn gysylltiedig â rhagfarn, gwahaniaethu, allgau cymdeithasol, ac ati.

Straenachoswyr allanol, lefel cymdeithas, fel gwahaniaethu, rhagfarn, neu droseddau casineb. (Darganfyddir yn y Model Straen Lleiafrifoedd)

Ymatebion mewnol, goddrychol i stigma neu wahaniaethu allanol. (Fe’i canfyddir yn y Model Straen Lleiafrifoedd)

Meddyliau am achosi niwed i’ch hun yn fwriadol.

Acronym sy’n cwmpasu’n eglur meddyliau a gweithredoedd hunan-niweidio.

Meddyliau am ladd eich hun.

Therapydd sydd wedi’i hyfforddi i ddefnyddio therapi gwybyddol ymddygiadol i asesu a chynorthwyo pobl â phroblemau iechyd meddwl.

Term ar gyfer y rhai y mae eu hunaniaeth o ran rhywedd yn wahanol i’r hyn a neilltuwyd iddynt ar adeg eu geni.

Term ymbarél (ac acronym) ar gyfer lleiafrifoedd hunaniaeth rhywedd, e.e. heb gynnwys unrhyw un cisryweddol. (Term hŷn, llai cyffredin nawr)

Term ymbarél (ac acronym) ar gyfer lleiafrifoedd hunaniaeth rhywedd, e.e. heb gynnwys unrhyw un cisryweddol.

Dyluniad ymchwil sy’n casglu data gan boblogaeth ar un adeg mewn amser.

Gellir neilltuo triniaeth mewn treial ar hap neu ddim ar hap; mae triniaethau neilltuo nodweddiadol yn cynnwys hap-dreialu syml, hap-dreialu bloc, hap-dreialu haenedig, a lleihad.

Ym maes ymchwil, mae tuedd yn cyfeirio at fath o wall systematig a all ystumio mesuriadau neu effeithio ar fethodoleg, gan ddylanwadu ar ganlyniadau.

Swyddogaeth i ddarparu ymyriadau seiliedig ar dystiolaeth ar gyfer ymyriadau ysgafn i gymedrol mewn lleoliadau addysg.

Yn cynorthwyo pobl gyda phroblemau iechyd meddwl cyffredin (gorbryder ac iselder yn bennaf) gan ddefnyddio ymyriadau seiliedig ar dystiolaeth dwysedd isel. Fe’i hadnabyddir fel Ymarferydd iechyd meddwl a llesiant meddyliol (MHWP) hefyd.

Gweithred fwriadol a gyflawnir gyda’r bwriad o achosi niwed corfforol i’ch hun, beth bynnag fo’r ysgogiad sylfaenol.

Gweithred lle mae unigolyn yn niweidio ei hun, gyda’r bwriad o farw, ac yn goroesi.

Triniaeth, llawdriniaeth, neu gam arall a gymerir i atal neu drin clefyd, salwch, cyflwr, neu i wella iechyd mewn ffyrdd eraill.

Dull ymchwil ansoddol lle defnyddir ffotograffau i ysgogi sgwrs; gall cyfranogwyr gyflwyno rhai eu hunain cyn y cyfweliadau neu gall y cyfwelydd ddod â’r rhain ar gyfer pynciau penodol.